چگونه فرزندان را به مطالعه علاقمند کنیم.

مطالعه كتاب در افزايش رشد شناختي ، رفتاری ،عاطفی واجتماعی افراد و پيدا كردن مسيري كه تحت تاثير آن مي توانند به اهداف شان برسند، نقش مهمي وتاثیر گذاری دارد.  کتاب چارچوب عملکردی افراد در دوره هاي مختلف را تغيير مي دهد.

كتاب خواندن باعث ايجاد فرايند برون سازي در كودكان مي شود. برون سازي فرايندي است كه به موجب آن فرد ساخت ذهني خود را با شرايط و وقايع جديد تغيير مي دهد. همچنين سبب مي شود افراد اطلاعات جديدي كسب كنند و اطلاعاتي را هم كه در ذهن دارند با واقعيت منطبق كنند.

اغلب  كسانی كه به كتاب و كتابخوانی علاقه دارند، والدینی داشته‌اند كه در دوران كودكی لحظات شیرین و گرمی را در هنگام خواندن داستان‌ها برای آنها ساخته و پرداخته‌اند.

اگر كودك از ابتدا در فضايي قرار بگيرد كه كتاب خواندن و مطالعه، جزو كارهاي روزمره اعضاي خانواده باشد، به كتاب گرايش و علاقه بيشتري پيدا مي كند. متاسفانه كتابخواني در خانواده ها عادي سازي نشده است و در فرايند زندگي عادي مردم جايي ندارد. در واقع خانواده ها مطالعه كتاب را فرايندي رسمي و خارج از خانه به حساب مي آورند. مواجه شدن كودكان با كتاب و كتابخواني بايد در خانواده اتفاق بيفتد.

بيشتر يادگيري هاي كودكان بدون كوشش، غير مستقيم و مشاهده اي صورت مي گيرد و از طريق بايدها و نبايدهاي مستقيم و رودررو نيست. اگر در برنامه هاي روزانه تان مطالعه در همه زمينه ها وجود ندارد، در واقع اين الگو را به طور غير مستقيم در اختيار كودك تان قرار نداده ايد و نبايد انتظار داشته باشيد كه كودك تان در مراحلي از رشد كه نياز به كتابخواني دارد علاقمندي به كتاب را در خود احساس كند و بيابد. طبق نظريه يادگيري مشاهده اي (نظریه بندورا)، كودك از لحظه تولد از بزرگسالان الگوبرداري مي كند. بنابراين اگر والدين با كتاب قهر باشند مطمئناً فرزندشان هم به كتاب و مطالعه علاقمندي زيادي نشان نخواهد داد؛ مگر اينكه كودك از شخص ديگري الگوبرداري كند.

درحالی که بسیاری از والدین، خود از خواندن کتاب فراری هستند به فرزندانشان فشار می‌آورند تا به کتابخوانی حرفه‌ای تبدیل شوند؛ پس در واقع اصل نخست آموزش یعنی الگوی خوب بودن را زیر سوال می‌برند. همچنین بیشتر والدین برای فرزندشان تا پیش از ورود به سن مدرسه و باسواد شدن که توانایی کتاب‌خواندن به‌تنهایی را ندارد، کتاب نمی‌خوانند یا کم می‌خوانند ولی انتظار دارند که کودک هنگامی که با سواد شد، هر روز زمانی را به کتاب‌خواندن اختصاص دهد.

مطالعه كتاب علاوه بر اينكه سرگرمي سالمي است، نقش بسياري در افزايش آگاهي كودك، افزايش اعتماد به نفس و عزت نفس او دارد و در شكل گيري يك شخصيت فرهيخته و داراي كمالات اخلاقي تاثيرگذار است

بسیاری از والدین فکر می‌کنند که خواندن کتاب برای کودکان زیر 2سال بی‌فایده است و آنها چیزی از داستان نمی‌فهمند، اما امروزه تحقیقات نشان داده که شما می‌توانید از بدو تولد، فرزند خود را با مقوله کتاب آشنا کنید. کودکانی که از کوچکی با کتاب و کتاب‌خواندن آشنا می‌شوند، در بزرگسالی گرایش بیشتری به مطالعه خواهند داشت. علاوه بر این، خواندن کتاب از سنین پایین که تکامل مغز و سیستم عصبی پیشرفت بیشتری دارد، به رشد هوشی آنها نیز کمک می‌کند. شما می‌توانید در این دوره سنی از کتاب‌های پارچه‌ای، آینه‌دار و همچنین کتاب‌هایی که دارای تصاویر واضح و رنگارنگ هستند استفاده کنید.


توصیه‌های زیر را  می توانید به كار گیرید تا كودكان خود را جذب مطالعه كنید، به طوری كه كتاب را بهترین دوست خود بدانند و از آن جدا نشوند.

1- زمان خاصی را به عنوان زمان خواندن داستان در نظر بگیرید : این مورد به خصوص برای كودكان نوپا بسیار مهم است. زمان قصه‌سرایی نباید چندان طولانی باشد، در اینجا كیفیت از همه چیز مهمتر است، اما سعی كنید آن را به صورت برنامه‌ای منظم در هر روز دنبال كنید.

2- كتاب‌هایی را انتخاب كنید كه خودتان از خواندن آنها لذت می‌برید، زیرا عدم علاقه شما، به خوبی در آهنگ كلام شما منعكس می‌شود.

3- به خاطر داشته باشید كه اغلب سطح شنیداری كودكان بالاتر از سطح خواندن آنهاست، پس فكر نكنید ممكن است كودك شما كه در گروه سنی الف قرار دارد از شنیدن كتاب‌های گروه سنی ب، ج یا بالاتر لذت نبرد.

4- همیشه قبل از خواندن، عنوان كتاب و نام نویسنده آن را اعلام كنید.

5- داستانی را كه می‌خوانید در ذهن خود تجسم كنید، مناظر را در ذهن خود ببینید، حتی زمانی كه كتاب هیچ گونه تصویری ندارد. این كار باعث می‌شود كه داستان را به زیبایی و واضح تعریف كنید.

6-به شخصیت‌های داستانی جان بدهیدکتاب‌ خواندن به اندازه کافی خسته‌کننده است و اگر مطلب کمی پیچیده باشد به سرعت فرد را زده می‌کند. اگر فرزند شما نیز از خواندن زود خسته می‌شود، همراه با او بنشینید. کتاب را با صدای بلند بخوانید و به شخصیت‌ها جان بدهید. شاید این کار کمی از وقت شما را بگیرد اما برای آن ارزش قایل شوید تا لذت کتاب خواندن فرزندتان تبدیل به عادت شود.

7- در حین خواندن از تنوع استفاده كنید، متناسب با داستان، تن صدای خود را بالا و پایین ببرید، با دستان و اعضای صورت خود اشارات گوناگونی پدید آورید. همه اینها در جذاب‌تر كردن داستان برای شما و فرزندتان كمك می‌كند.

8- بسیاری از كودكان از "خواندن مكرر" یك داستان لذت می‌برند.

توجه داشته باشيد در فرايند كتابخواني بايد در درجه اول كودك از مطالعه كتاب لذت ببرد و نبايد به دنبال اين باشيد كه مفاهيم كتاب به فرزندتان چه مي آموزد. قرار نيست مطالعه يك كتاب تغييري خيلي بزرگ يا درسي خيلي جدي به كودك ما بدهد؛ بلكه در درجه اول بايد كودك از آن لذت ببرد تا بتواند در كنار اين لذت بردن، دنيا و شرايط جديدي را تجربه كند. با مطالعه كتاب، كودك از خودمداري خارج مي شود و مي تواند فضاي جديدي را تجربه كند.

9- كودكتان را تشویق كنید كه صفحات را ورق بزند، یا حتی عباراتی كه بلد است را بخواند، هر دوی شما می‌توانید با افزودن دیالوگ‌های جدید، صداهای متفاوت و اشارات مختلف به آن شاخ و برگ دهید.

10- به آرامی بخوانید، در حین خواندن، سؤالاتی بپرسید و به پرسش‌های كودكتان پاسخ دهید. به عكس‌ها اشاره كنید و در مورد تصاویر كتاب بحث كنید. از كودكتان بپرسید: "فكر می‌كنی بعد از این چه اتفاقی خواهد افتاد؟"

در هنگام خواندن کتاب، تنها به تمام شدن آن فکر نکنید. حین خواندن کتاب از او سوالاتی  در مورد داستان بپرسید و اجازه دهید قوه تخیل او فعال شود. برای پاسخ‌های خلاقانه او ارزش قائل شده و تشویق‌اش کنید.

11-بلند خوانی یکی از شیوه های موثر علاقه مند کردن کودکان و نوجوانان به خواندن کتاب است . بلند خوانی تنها برای کودکان پیش دبستانی نیست. برای همه ی گروه های سنی می توان کتابی را بلند خواند و آن ها را به خواندن بیشتر تشویق کرد.  در خانه،‌ آموزشگاه یا کتابخانه، می توان برای کودکان و نوجوانان کتاب هایی را با صدای بلند خواند. اگر نشست های بلند خوانی در خانواده به صورت یک آیین همیشگی در آید، ‌افزون بر علاقه مند کردن یکایک افراد خانواده به خواندن، روابط آن ها با یکدیگر نیز نزدیک تر می شود.همانگونه که پیشینیان از این روش استفاده می کردند.
12- فعالیت‌های اضافه و متناسبی با فضای داستان، ارائه كنید، كارهایی مثل آشپزی یا درست كردن كاردستی كه با داستان شما متناسب و هماهنگ باشند یا فعالیت‌هایی كه خواندن را به عنوان بخشی از علوم و فنون غنی ادبیات شكوفا سازند و به پیشرفت در یادگیری مهارت‌های ادبی منجر شود.

13- داستان‌های همراه با شعر های گویا انتخاب کنید.اگر فرزند شما کم‌سن است و می‌‌خواهید لذت مطالعه را در او بیدار کنید، کتاب‌هایی را تهیه کنید که همراه‌ آنها دیسک یا کاست خواندنی هم به فروش می‌رسد. می‌توانید شب هنگام موقع خواب کتاب را به دست فرزندتان بدهید و نوار را روشن کنید تا او همراه با شنیدن کتاب مربوطه را هم ورق بزند و تصاویرش را نگاه کند. پس از مدتی نیز می‌توانید به همراه او آوازها را حفظ کنید و بخوانید.



14- در زمان داستان با كودك خود مدارا كنید، اما در عین حال جدی و محكم باشید، چنانكه كودك شما نسبت به خواندن كتاب‌ بی‌میل است اجازه دهید در این حین نقاشی بكشد. شاید حتی بتواند یك نقاشی از فضای داستان بكشد!


15-کتاب‌های فرزندتان را در معرض دید او بگذارید و از اینکه با بد ورق زدن، آنها را پاره کند نهراسید. به او اجازه دهید ابتدا با کتاب دوست شده و سپس کم‌کم با آداب صحیح کتاب‌خواندن آشنا شود.

 

16-او را به کتابخانه ببرید.کتابخانه تنها مکانی است که انسان را برای مطالعه سر شوق می‌آورد. به یکی از کتابخانه‌های بزرگ شهرتان مراجعه کنید و برحسب سن فرزندتان او را به قفسه مربوط به کتاب‌های رده سنی‌اش راهنمایی کنید. به این ترتیب او احترام گذاشتن و ارزش‌مندی کتاب‌ها را می‌آموزد. در همین حین تمامی قوانین مربوط به کتابخانه از جمله سکوت، تعداد کتبی که می‌تواند به امانت بگیرد و زمان بازگرداندن کتب را به او یادآوری کنید.


17- با آموزگار كودكتان صحبت كنید تا از پیشنهادها و تجربیات آنها در این رابطه بهره‌مند شوید، به این وسیله فهرست‌های گوناگونی از كتاب‌های مختلف خواهید یافت و شاید حتی آنها بتوانند كتاب‌هایی كه خواندن بلند آنها برای كودكان اثربخش بوده است را به شما معرفی كنند.


18-اگر فرزندتان كتابي را از كسي امانت گرفت، به او بياموزيد كه امانت را به موقع و صحيح و سالم تحويل دهد تا بتواند باز هم از ديگران كتاب بگيرد. اگر هم به كسي كتاب امانت داد به او بياموزيد كه ضمن رعايت ادب و احترام، براي گرفتن كتابش پيگيري كند. چون افراد زيادي هستند كه از ديگران كتاب به امانت مي گيرند اما براي پس دادن آن چندان متعهد نيستند.

19-به فرزندتان بياموزيد كه كتاب، چيز ارزشمندي است و بايد در حفظ و نگهداري كتاب هايش كوشا باشد. هر كتابي را كه مطالعه مي كند جلد بگيرد، روي آن خط بكشد و آن را پاره نكند.

20-با توجه به شرایط زندگی خود جهت موفقیت بیشتر در علاقه مند نمودن فرزندان ابتکارات جدید اتخاذ کنید. خواندن، یك فعالیت تفریحی است شما فقط روزانه 15 دقیقه برای آن وقت صرف‌ كنید و از نتیجه سود بخش آن برای خود و فرزندانتان تاآخر عمر بهره بگیرید.